Произведения | А СЭРЦА ЎСЁ ІМКНЕ ДА БАЦЬКАУСКАГА КРАЮ...Але за прайшоўшыя дзесяцігоддзі не над-та змянілася планіроўка вёскі. I гэта нягле-дзячы на пажары, войны, беды. Сіла вёскі ў традыцыі, і дзякуючы ёй яна кожны раз адра-джалася «па старых паперах». Гэта, можа быць, і ёсць самае істотнае ў Ракуцёўшчыне, калі думаць пра яе мемарыяльнасць. Прыехаўшы з Вільні на станцыю Уша, Макам Багдановіч, напэўна, перш за ўсё прай-шоўся вулачкамі мястэчка Краснага. Ну што ж там нейкая вярста хады ад вакзала да Раку-цёўшчыны. Паэт мог тады бачыць у Красным мноства крамак, паштовую станцыю, Пакроў-скую царкву, якая тут стаіць з 1889 года. У 1911 годзе дабудоўваўся касцёл, які асвяці-лі ў 1912 годзе. На самай высокай гары ў Красным стаяў прыгожы палац — помнік драўля-нага дойлідства канца XVIII стагоддзя, які на-лежаў пану Снітку. Тую будыніну яшчэ называлі «домам паляўнічага» ці «домам На-палеона». Але адно і другое — хутчэй легенда, чым праўда. Пра побыт мястэчка і навакольных вёсак, у тым ліку і Ракуцёўшчыны, пісаў па просьбе Рускага геаграфічнага таварыства настаўнік Красненскай школы Мікалай Кладніцкі. Яго каштоўныя нататкі захоўваюцца сярод ману-скрыптаў рукапіснага аддзела бібліятэкі Ві-ленскага універсітэта, і ёсць магчымасць па-дзяліцца ўражаннем ад прачытанага. Краснае ў канцы дзевятнаццатага стагоддзя мела 75 двароў з насельніцтвам у 600 душ. Раскінулася абапал гасцінца Мінск — Мала-дзечна — Вільня. Мястэчка стаіць на несудна-ходнай рацэ Уша, па імені якой і названа гэтая станцыя, што ўзнікла пры чыгунцы, якая злучае Лібаву (Ліепаю) і Ромны. Драўляны вак-зал 3-га класа. Тыя майстры, што ўзводзілі гэтую будыніну, мелі ў дзень заробкі ад адна-го да трох рублёў. Рынка тут не было, і ме-стачкоўцы, і навакольныя сяляне ездзілі на торг у Маладзечна, Гарадок, Радашковічы. Хоць матэрыял не датаваны, але гутарка ідзе пра Краснае канца XIX — пачатку XX стагод-дзяў. Тут жылі людзі розных прафесій: сталя-ры, муляры, кавалі, бондары, ткачы, каменя-ры. Але найбольш сталым заняткам было зем-ляробства. У XVII ст. ім уладаў Я- Кішка. М. Кладніцкі ў адказ на пяцьдзесят пунк-таў анкеты Геаграфічнага таварыства даў не-каторыя звесткі і пра Ракуцёўшчыну. Удаклад-ніўшы, што тут сенакосамі занята 22 дзесяці-ны зямлі, лугамі—15, ён заўважае пра адсутнасць добрых пашаў, а «таму скаціна ата-шчалая». Лепшыя пашы ёсць толькі каля Сві-даў і Граніч. Спосаб вядзення сельскай гаспа-даркі ў большасці выпадкаў трохпольны, ра-дзей — двухпольны. У Ракуцёўшчыне было да 200 дзесяцін зямлі, якія можна было браць у арэнду. Меўся яшчэ лес. Гуртавога жывёла-водства тут не існавала. Настаўнік з прата-кольнай дакладнасцю апісаў, чым і як абся-ваюць палі, якія культуры садзяць у агаро-дах. Цікавае назіранне Мікалая Кладніцкага пра мову. Яно асабліва важнае для нас, па-колькі да гэтай гаворкі прыслухоўваўся Мак-сім Багдановіч. Паводле М. Кладніцкага, тут панавала беларуская мова. На ёй размаўля-лі не толькі сяляне, але і шляхта і нават крас-ненскія яўрэі, толькі апошнія дадавалі свой жаргон. Сярод некаторых лютэран можна было часам пачуць польскую мову. А па-руску размаўляў толькі адзін святар Красненскай царквы 5. Паколькі ў Кладніцкага звестак пра Раку-цёўшчыну не багата, то звернемся да польска-га"«Слоўніка геаграфічнага...» (1888), дзе сказана, што тут жыло 37 душ. Сярод землеўлас-нікаў значыцца яшчэ і фальварак сям'і Стацэвічаў. Лічба жыхароў даецца прыбліз-ная, і таму звернемся яшчэ да матэрыялаў пе-рапісу насельніцтва 1897 года. У Ракуцёўшчы-не Краснасельскай воласці Вілейскага павета жыло 68 душ, сярод іх 32 мужчыны. Акрамя аднаго, усе аднесены былі да сялянскага са-слоўя 6. Вёска ўспамінаецца ў 1646 годзе. Такім чынам, складваўся своеасаблівы пар-трэт Ракуцёўшчыны часоў Максіма Багдано-віча. |