Произведения | Загадка БогдановичаПершае, што адрйзнівае беларускі верш ад рускага — гэта інтанацыя, «На солнце загляделся я» і «Калісь глядзеў на сонца я» — тут ёсць розніца. Не проста фармаль-нае несупадзенне ў часе, а істотная розніца. Чалавек канстатуе, гаворыць пра тое, што з ім адбываецца, і чалавек зноў, нанава пе-ражывае тое, што з ім адбылося: лёгкая нота шкадавання гучыць у голасе («Калісь глядзеў» — г. зн. тады, калі меў зрок), нота шкадавання, не зважаючы на тое, што ёсць усё-ткі суцяшэнне — усё ж сонца, вялікае сонца, боскае сонца, крыніца жыцця «асля-піла вочы». Няхай смяюцца людзі: дурныя, яны не ведаюць, што ён быў далучаны да вялікага, хоць і пацярпеў ад яго. Адным словам, зірні на Неапаль, а пасля памірай. Чалавечнасць перажывання, складаная гама пачуцця — вось што адрознівае першы верш ад другога. Гэтая чалавечнасць і пэўнасць інтанацыі ствараюцца ўсім рытмічным і воб-разным ладам твора, раздумным па інтана-цыі і выразным, зграбным па малюнку. Звяр-ніце ўвагу на апорныя рыфмы. У беларускім тэксце рыфмуюцца «вочы — ночы». Не ка-жучы пра тое, што рыфмоўка тут і выраз-ней і энергічней, чым у выпадку з дзеяслоў-нымі «ослепило — любило», яна яшчэ і кан-трасная: «вочь/ — святло» і «ночы — змрок». Кантраст падтрымліваецца, развіваецца ўсёй вобразнай сістэмай. Мне сонца асляпіла вочы. Ды што мне цемень вечнай ночы... А што ў рускім варыянце? «Затем, что сердце свет любило, на солнце загляделся я». Тут ёсць новы нюанс думкі, якога няма ў арыгінале, але як гэта нязграбна выказана па-руску! «Затем, что сердце свет любило»! I далей: На ощупь я пошел, но была Не в стыд мне слепота моя. Па-першае, «была» замест «была» — да дзіўнага не па-руску, па-другое, слепата, якая «не в стыд» — не менш нязграбна і не менш не па-руску. У чарнавым накідзе да арыгінала таксама было гэтае: «Ня ў со-рам слепата мая» — але ж адмовіўся ад яго паэт! Здаецца, доказы больш непатрэбны. Але каб чытач не падумаў, што мы ўзялі вы-ключны выпадак, спынімся яшчэ на вершы «Возера» і на яго рускім варыянце. Для зручнасці аналізу параўнаем толькі першыя строфы. Стаяў калісь тут бор стары, I жыў лясун у тым бары. Зрубалі бор —лясун загінуў. Во след яго ад той пары: Свае люстэрка ён пакінуў. Цытуем па-руску: Тут рос густой, суровый бор, И леший жил; когда ж топор В бору раздался — леший сгинул И, уж невиданный с тех пор, Нам зеркальце свое покинул. |