Произведения Интересные ссылки | ПАЭЗІЯ МАКСIMА БАГДАНОВІЧАI. Замоцін наўрад ці меў рацыю, калі такім чынам тлу-мачыў паходжанне гэтага вобраза. М. Багдановічу было тады не больш пяці гадоў. М. Багдановіч сустрэў вобраз, падобны да спенсераўска-га, у працах біёлага і публіцыста М. Д. Ножына. Параўнан-не капіталістычнага грамадства з калоніяй прасцейшых, мар-скіх сіфонафор, якое сустрэў М. Багдановіч у працы гэтага вучонага, было ўспрынята надзвычай эмацыянальна. Услед за Ножыным яго ўразіла тая ненармальная аднабаковасць у існаванні сіфонафор, якія прыстасаваліся да выканання якой-небудзь адной функцыі — падтрымліваць раўнавагу ў ІваДзе ці размнажацца, абараняцца ад ворагаў або сачыць tea парадкам у сямействе, падобна жандармерыі ў дзяржаве. Тэта адпавядала і асабістаму ўяўленню М. Багдановіча аб Ісапіталістычным грамадстве, што відаць з яго артыкула сМікалай Дзмітравіч Ножын». «Праўда, у чалавечым грамадстве асоба яшчэ не так зву-Ікана, як у грамадстве мураўёў ці сіфонафор,— чытаем у Вагдановіча,— не ператворана ў просты орган грамадства. Лле трэба памятаць, што яно развіваецца і развіваецца імен-на па апісанаму тыпу, г. зн. яго развіццё ідзе ў бок усё Вольш глыбокага драблення на класы» (II, 362—363). 3 культу гэтых настрояў пачынаў, на-прыклад, Д. Меражкоўскі: ...Печалью дышит все... Могучими волнами И у меня в груди встает твоя печаль, Огромный саркофаг с потухшими мирами! Одним мучительным вопросом: для чего? Вселенная полна, как роковым сознаньем Глубокой пустоты, бесцельности всего, И кажется, мы с ней больны одним страданьем. Вселенная полна вопросом: для чего? Успомнім тут заключныя радкі верша Багдановіча «Над магілай мужыка» з іх рытарычным зваротам: Дык скажы ты мне, халодная магіла: Для чаго ж змагаўся цягам ён з жыццём? Перачытаем верш «Шмат у нашым жыцці ёсць дарог» з яго пытаннямі: ...для чаго мы Па далёкіх і розных пуцях Адзінока йшлі ў край невядомы? I чаму паспяшаліся так, Напружаючы ўсе свае сілы, Калі ціха паўзушчы чарвяк Усё ж дагнаў нас ля самай магілы? Параўнанне прыведзенага вышэй верша Меражкоўскага і вытрымак з вершаў Багдановіча не пакідае ніякіх сумнен-няў у іх пераклічцы». Той факт, што М. Багдановіч сам адзначаў літаратурнае паходжанне верша «Шмат у нашым жыцці ёсць дарог», сведчыць, што надзвычай развітое рэфлексіўнае мысленне паэта было звязана як з яго сацыяльным, так і культурным вопытам. У дадзеным выпадку мела месца строгая творчая самаацэнка. Іменна таму, адзначыўшы ўслед за А. Лойкам элементы запазычання ў філасофскай лірыцы М. Багдано-віча, паспрабуем паказаць і розніцу, якая выразна выяўля-ецца пры параўнанні вобразнай структуры вершаў, якія прыводзіць даследчык. У лісце ў рэдакцыю «Нашай нівы» ад 29 ліпеня 1912 г. Багдановіч, сказаўшы пра літаратурнае паходжанне верша «Шмат у нашым жыцці ёсць дарог», называв пры гэтым імя П. Верлена. Зварот да творчасці выдатнага французскага паэта, як і да многіх іншых, быў матываваны імкненнем Баг-дановіча «прышчапіць» беларускай прасодыі ўсё лепшае, што выпрацавала да таго часу еўрапейская паэзія. «Ва ўся-кім разе,— пісаў ён,— пераклады з Верлена больш вартыя друку, чым гэтыя трафарэты, да ліку каторых трэба прыпі-|саць і верш «Шмат у нашым жыцці ёсць дарог» (II, 499). іУ гэтых словах адчуваецца клопат аб развіцці беларускай літаратуры і разумение шляхоў яе развіцця. |