МУШКА-ЗЕЛЯНУШКА I КАМАРЫК-НАСАТЫ ТВАРЫК

(Вельмі жаласная гісторыя,

выкладзеная згодна з праўдай

беларускім вершам)

 

Блізка рэчкі Самацечкі камары таўкуцца,

I «таўкачыкі» спяваюць i y скокі тнуцца:

«Гэй, гоп, таўкачыкі,

Гэй, гоп, асінавы,

Ды работы Максімавы...»

A Максім ляжыць на траўцы, сонна пазірае,

Камарок за камарочкам да яго шыбае,

I пясняр з усіх найлепшых ўжо звініць ля вуха,

Як камарыка няўмысне загубіла муха.

 

І

 

Захісталася сасонка баравая,

Затужыла дзяўчынанька маладая,

Жартаўлівая пяюшка-сакатушка,

A па імені — мушка-зелянушка:

«Ой, чаму ж ды не судзілася мне долі,

Што мяне i не сваталі ніколі?

A пасагу прабагатага я маю:

Куст шыпшыны ад краю i да краю,

Шчэлка ў яблыні — пры ветры каб хавацца,

Лісць альховы — на ночку пакрывацца,

Ды да краю поўны мёдам кацялішча

3 жалудзёвай вялізнай скарлупішчы.

Калі гэты мёд у місачку кладзецца,

Ажно сліна ў роце набярэцца».

Як пачуў тыя жаласці камарык –

Паскрабаў i насочак ён i тварык:

«А чаму бы мне ды з ёй не пажаніцца?

Пэўна, пойдзе, каб болей не журыцца.

Хоць насаценькі я, шэры, хударлявы,

Дык у скоках затое жа рухавы...»

I схапіўся камарочак прыбірацца,

Каб ля мушкі-пяюшкі увіхацца.

 

ІІ

 

Прыляцела мушка дахаты, —

Аж у яе камарык насаты.

Сватоўя-хрушчы уссядаюць,

3 бацькам-маткай штось размаўляюць:

«Мы — стральцы, шукаем куніцу,

He куніцу, але дзявіцу».

Гаманілі болей гадзіны

Ды гавораць так да дзяўчыны:

«Ці да смаку госць наш багаты?»

«Запытайце ў мамы i таты».

Тут гарэлкай усё змацавалі,

A пасля i заручын даждалі.

Браў жаніх ад мушкі-дзяўчыны

Дарагі ручнік з павучыны,

Што яна на траўцы сцяліла

I на ясным сонцы бяліла.

У нядзелю будзе вяселле.

Захадзіў камар, як з пахмелля, —

I пяе, i скача паціху,

Ды як сыпне ураз «шырсцяніху»:

«Шырсцяніха, шырсцяніха мая.

Пакахала камара-гультая.

A камар не зважае на яе,

Толькі лётае ды песні пяе».

 

ІІІ

 

Загудзела, расшумелася дубрава:

Аб вяселлі у дубраве стала слава.

Як вянок на муху свацейкі надзелі,

Ўсе навокала аж вочы праглядзелі.

A калі бацькам журылася дзяўчына,

Аж заплакала жаноцкая радзіна:

«Ускланяюся татачцы i матачцы,

Калі ўжо апрыкрыла ім ў хатачцы.

І чаму ж вы мяне гадавалі

Ды ў чужую сямейку аддалі?»

Ў каравайніцы вулітак запрасілі,

I яны дзяжу на продзіў замясілі.

Авадзень быў камаровым старшым дружкай

Й рассыпаўся дробным макам перад мушкай.

Матылі — баяры, пчолачкі — баяркі -

Спрытны, шпаркі, асабліва як да чаркі.

A найстарэйшая баярачка-чмяліха

Так спявала, аж баяр пабрала ліха:

 

«Ой, багаты баяры, багаты,

Ды забыліся ўзяць грашаняты.

Хоць не шмат грашанят яны маюць,

Дык затое свой гонар трымаюць:

Хто капейку дае — грыўняй ліча яе,

A хто грыўню паклаў — што рубля дараваў».

A як сыпнулі-урэзалі музыкі,

Дык узняўся разам гоман там вялікі.

Чмель пузаты на басолі гучна грае,

A на йскрыпцы ёмка пчолка падсякае.

I знайшоўся мушанёнак нейкі малы,

Што званіў-такі не кепска у цымбалы.

Лоўка конікі у скоках выціналі,

У гару стрыбалі, звонка падпявалі:

«Камары скакаць

Выракаюцца:

Ногі лоўгія -

Паламаюцца».

Гэтак скачуць — хто патроху, хто памногу.

Нейкі конік адтаптаў чмялісе ногу.

Госці спорна п'юць-ядуць ды размаўляюць.

A музыкі граюць, дыхту заўдаваюць

Ўмела муха на вяселле запрашаці,

Ды над тое лепей ўмела частаваці,

Усяго стаяла досыць для гасціны:

Нават мёд быў i чмяліны i пчаліны.

Хрушч вялізны так гарэлкі насмактаўся,

Што зваліўся ды ў куточку высыпаўся.

Восы ў шатах чорных з жоўтымі стракамі

Проста елі мушку злоснымі вачамі.

A яна ля мужа скромненька сядзела

I зялёненькай спаднічкай зіхацела.

Мураўёўна нізка звесіла галоўку,

Бо занадта зацягнулася ў шнуроўку.

Ды як скрыкнула, як ахнула раптоўна:

Ў кроплі дожджыка танула мураўёўна.

Ўсё сцямнела, кроплі шпарка застукалі,

У дупло, дзе мушка жыла, пападалі.

Пахаваліся ўсе госці у куточкі:

Так спынілася вяселле сярод ночкі.

A назаўтра ўсе, як толькі ўсталі зрання,

Дык пайшлі да камара на баляванне.

I былі яшчэ нарэшце перазовы,

Каб не стала аб радзіне кепскай мовы.

 

IV

 

Абляцелі кветачкі

     He ў пару.

Невясёла шэраму

     Камару.

Як пачаў ён параю

     3 мушкан жыць

Давялося беднаму

     Патужыць.

He умее мушачка

     Працаваць,

Толькі ўмее з хлопцамі

     Жартаваць;

Ані выткаць кросенкі,

     Ані шыць,

Ані стравы хораша

     Наварыць.

Паштурхаў камарычак

     Галаву:

«Як я з гэтай жонкаю

     Пражыву?

Дзе я вочы, брацікі,

     Меў свае,

Як сабе за жоначку

     Браў яе?»

Паляцеў ён плакацца

     У лясок,

Сеў на дуб зялёненькі

     Пад лісток.

Пахіліў галовачку,

     Уздыхнуў,

Песню сумна, жудасна

     Зацягнуў:

«Выйду ў поле ды разважу тое гора,

Гэй, гаротнае, маркотнае!

Ты шырока, маё полейка,

Ад кусточка да кусточка разлягаешся,

Ты глыбока, сэрца, краешся.

Дзе цяпер я смерць сваю спаткаю:

Ці у моры, ці у рэчцы, ці ў ставочку,

Што капытам пры дарозе быў прабіты

I да краю буйным дожджыкам наліты?»

 

V

 

«Што за шум у бары учыніўся?»

«А камарык там з дуба зваліўся.»

Грымнуў ён на зямлю з высакосці

I пабіў-паламаў сабе косці.

Цеслі дошкі з дубоў пілавалі,

Габлявалі, труну змайстравалі,

Ўсю чырвонай кітайкай аббілі,

Йстужкай чорнай з краёў адтачылі.

Гэй, кладуць камара ў дамавіну,

Сазываюць сяброў i радзіну.

Камары над труной затрубілі

Светлячкі лепей зорак свяцілі.

«Вы паціху, музыкі, зайграйце,

Маё сэрца украй не ўражайце!»

Горка мушка-ўдава галасіла,

Скорай смерці у бога прасіла:

«Мой мужочак, a мой камарочак,

Ты падай мне з труны галасочак.

Ах, ніхто над табой не заплача,

Толькі хмарачка дробнымі дажджамі,

Толькі мушачка горкімі слязамі».

Палажылі дамоўку на мары,

Паняслі праз лугі ды папары.

Ля дарогі магілу капалі

I y ёй камара пахавалі,

У сырую зямельку зарылі,

Зверху насып вялікі зрабілі.

Людзі добрыя шляхам мінаюць,

Шапкі нізка здымаюць, пытаюць:

«He іначай вяльможны вандроўнік, —

Генерал. ці маёр, ці палкоўнік?»

«He, ляжыць тут камар-камарочак,

У каторага з локаць насочак».

 

1915

Праект matulya.ru - вершы пра маці.